01. Urzh an Erminig

Urzh an Erminig, bet savet e 1381, zo e-touez koshañ urzhioù milourel hag enorus Europa.

E Bro-Saoz e oa bet savet Urzh an Daol Grenn gant ar roue Edouard III e 1344. O vezañ ma ne c'halle ket an urzh-se kaout ouzhpenn 40 ezel, e rankas an hevelep Edouard sevel Urzh an Ere-loer e 1349.

Jean II, roue Frañs, a savas Urzh ar Steredenn e 1351. Ar C'hreoñ Aour a voe savet gant Dug Bourgogn e 1431 hag Urzh ar Greskenn gant René d'Anjou e 1448.

Yann IV, dug Breizh, en ur sevel Urzh an Erminig, a gadarna war un dro beli an duged war noblañsoù Breizh hag ur mennad a unaniezh en-dro d'an tiern breton.

Un doare dibaot zo d'an Urzh ivez rak digor eo d'ar merc'hed ha d'ar werin.

Marc'hegezed an Erminig ne ziskouezont ket bezañ bet stank-stank avat : n'anavezer nemet nav anezho. Jeanne de Navarre, Beskontez Navarra eo an hini gentañ. E 1445 e oa bet enoret Jeanne d'Albret, kontez Richemont, hag e 1447 Isabeau d'Ecosse, Dugez Breizh.

Kolier an Erminig a oa anezhañ div chadennad klochedoù aour kinklet gant erminigoù.

Stag e oa an div chadenn-se ouzh ur gurunenn dug doubl gant erminigoù amailhet a-istribilh outi. En-dro d'ar chadennoù e oa ur seizenn warni ar ger-stur A ma vie. Diwezhatoc'h e vo lakaet ouzhpenn gant dug Breizh François 1añ ur c'holier arc'hant stummet gant tañvouezennoù ed hag echuet gant ur chadenn : Urzh an Dañvouezenn.

Kolier an Erminig a oa bet taolennet da ziwezhañ e stumm ur c'hizelladur alabastr war bez Yann IV, en iliz-veur Naoned : siwazh, distrujet e voe e-pad an Dispac'h Bras e 1793.

Evit a sell ouzh ar gwir golieroù, e vezent retornet, goude marv o fiaouerien, da zeaned ha da chapalaned Sant Mikael ar Champ, sez an urzh, tost d'an Alre, evit bezañ treuzfurmet e kaliroù pe ginkladurioù ha bezañ implijet evit oberoù a garitez ar chapel.

Azginivelezh Urzh an Erminig

E 1972, pa zeuas ar senedour Georges Lombard e penn ar C.E.L.I.B. war-lerc'h ar Prezidant René Pléven (ha hennezh er penn anezhañ abaoe 1951), e oa bet e soñj advevañ ar merk a enor krouet gant an Dug Yann IV evit diskouez d'e ziagentour anaoudegezh-vat Breizh a-bezh. Evel-just, ne oa ket anv a adkrouiñ un « urzh » kozh evit gwir, adsevel un arouez ha lakaat un hengoun da badout ne lavaran ket.

Setu e voe roet kolier an Erminig d'ar prezidant Pléven e fin bodadeg veur ar C.E.L.I.B. e Palez ar c'hendalc'hioù e Pondi, d'an 29 a viz Gwengolo 1972, deiz gouel sant Mikael, dirak kantadoù a gargidi bolitikel, armerzhel, sevenadurel ha sokial eus Breizh a-bezh.

Un nebeud mizioù war-lerc'h, e voe roet kolier an Erminig da Jean Mévellec ivez, Prezidant Kambr Rannvro al Labour-Douar, en doa c'hoariet ur roll a bouez e kemmoù al labour-douar e Breizh hag ivez e-pad ar stourm brudet-bras e 1962-1963, e anv « krogad an hent-houarn ».

E 1973 erfin e voe roet ar c'holier e Roma d'ar c'helenner Gabriel Pescatore, Prezidant ar c'hCassa per il Mezzogiorno. Hennezh a voe, gant kargidi ar C.E.L.I.B., unan eus diazezerien Kuzuliadeg Broioù Arvor Europa

E 1988, diwar goulenn ar C.E.L.I.B. ha goude 15 vloaz a astal, ez adkemere Skol-Uhel ar Vro ar gefridi enorus-se e Breudoù Breizh e Roazhon, hag e roe kolier an Erminig da bevar fenn-bras : Vefa Bellaing, Pierre-Roland Giot, Polig Monjarret hag Henri Queffélec

Gant kolier an Erminig e vez enoret tud hag o deus graet kalz evit Breizh, he hevelepted hag he sevenadur, setu eo naturel a-walc'h e ve bet dilennet Skol-Uhel ar Vro evit lakaat an hengoun-se da badout.

Hiziv an deiz (evit ar mare), eo bet resevet ar merk a enor breizhat gant 64 den c'hoazh.

02. Pennoù-bras o deus bet kolier Urzh an Erminig : ul listenn hervez red an amzer

E 1972 e Pondi

René PLEVEN †

E 1973 e Roma

Gabriele PESCATORE

E 1973 e Roazhon

Jean MEVELLEC †

E 1988 e Roazhon

Vefa de BELLAING †

Pierre-Roland GIOT †

Polig MONJARRET †

Henri QUEFFELEC †

E 1989 e Naoned

Pêr DENEZ

Louis LICHOU

Bernard de PARADES †

Maryvonne QUEMERE-JAOUEN †

E 1990 en Alre

Charlez ar GALL

Chanig ar GALL

Milig ar SKAÑV (GLENMOR) †

Joseph MARTRAY

E 1991 e Kemper

Georges LOMBARD

Robert LEGRAND

Pierre LAURENT †

Pêr-Jakez HELIAS †

E 1992 e Sant-Maloù

Ronan HUON †

Yvonne JEAN-HAFFEN †

Michel PHILIPPONNEAU

Jordi PUJOL

E 1993 e Dinan

Ar seurez Anna-Vari ARZUR

Herry CAOUISSIN †

Yann POILVET

Jean TRICOIRE †

E 1994 e Gwened

Ivetig an DRED-KERVELLA

Pierre LEMOINE

Yvonig GICQUEL

Alan STIVELL

E 1995 e Gwenrann

Jacques BRIARD †

Jean FREOUR

Lois KUTER

Ivona MARTIN

Loeiz ROPARS

E 1996 e Pont-'n-Abad

André LAVANANT

Joseph LEC'HVIEN

Pierre LE TREUT †

Rita MORGAN WILLIAMS

E 1997 e Kintin

Jean-Jacques HENAFF

Jean L'HELGOUACH †

Dodik JEGOU

Raymond LEBOSSE

E 1998 e Gwitreg

Goulc'han KERVELLA

Henri MAHO

Pierre LOQUET

Anne CORRE (Naig ROZMOR)

E 1999 e Naoned

Jean-Bernard VIGHETTI

Riwanon KERVELLA

Patrick MALRIEU

Denise DELOUCHE

E 2000 e Pondi

Tereza DESBORDES

Lena LOUARN

René VAUTIER

Pierre-Yves LE RHUN

E 2001 e Landerne

Rozenn MILIN

Pierre TOULHOAT

Ar frer Marc SIMON

Dan AR BRAZ

E 2002 e Lannuon

Henri LECUYER

Yves ROCHER

Michael JONES

Robert OMNES

E 2003 e Sant-Maloù

René ABJEAN

Angèle JACQ

Jean-Louis LATOUR

Gilles SERVAT

Buhezskridoù ar re o deus bet kolier an Erminig